Spurt og svarað

Börn og foreldrar

Er tekið á réttindum langveikra barna í leikskólalögunum?

Ekki er tekið sérstaklega á rétti þessara barna umfram önnur leikskólabörn. Leikskólinn er fyrir öll börn og fá þau alla þá umönnun og menntun sem þurfa þykir óháð stöðu þeirra og sérþörfum eftir því sem tök eru á.

Hvaða upplýsingar eiga foreldrar rétt á að fá frá leikskólum?

Allar þær upplýsingar sem stuðla að því að foreldrar geti gætt hagsmuna barna sinna og að góð samskipti geti átt sér stað milli heimila og skóla.

Hvaða upplýsingar eiga foreldrar rétt á að fá frá leikskólum?

Allar þær upplýsingar sem stuðla að því að foreldrar geti gætt hagsmuna barna sinna og að góð samskipti geti átt sér stað milli heimila og skóla.

Hvað þýðir ákvæðið um túlkun í 9. gr. laga um leikskóla?

Með ákvæðinu er leitast við að tryggja að foreldrar, sem ekki tala íslensku eða nota táknmál, fái túlkun á upplýsingum sem nauðsynlegar þykja til að nauðsynleg samskipti foreldra og starfsfólks leikskóla geti farið fram. Átt er við bæði munnlegar og skriflegar upplýsingar.

Kærur

Hvaða mál eru kæranleg?

Leikskólalögin gera ráð fyrir að tilteknar ákvarðanir sem teknar eru af hálfu rekstraraðila leikskóla megi kæra til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Hér er um að ræða að ráðuneytið fjalli um og meti hvort ákvörðun af hálfu sveitarstjórnar uppfylli skilyrði laga um ákveðna þætti. Mat sem framkvæmt er innan þess ramma sem lögin veita sveitarfélögum verður ekki endurskoðað af hálfu menntamálaráðherra.

Hafi sveitarfélag á hinn bóginn í mati sínu farið út fyrir lögbundinn starfsramma hefur ráðuneytið heimild til að ógilda viðkomandi ákvörðun í heild eða að hluta. Jafnframt er gert ráð fyrir því, þegar um er að ræða ákvörðun um rétt til sérstakrar aðstoðar og þjálfunar eða aðgang að leikskóla, að ráðuneyti geti í úrskurði sínum beinlínis lagt fyrir sveitarfélag að leysa úr viðkomandi máli með ákveðnum hætti.

Að öðru leyti er á því byggt að ráðuneytið hafi aðeins heimild til að fella ákvörðun úr gildi í heild eða að hluta. Þá getur ráðuneytið lagt fyrir sveitarfélag að taka mál til meðferðar að nýju eða staðfesta ákvörðun. Mál sem kæranleg eru skv. lögunum taka til réttar leikskólabarna til sérstakrar aðstoðar og þjálfunar, um aðgang að skóla og um gjaldtöku fyrir dvöl í leikskóla. 

Nám 

Hindra leikskólalög það að börn geti hafið grunnskólanám fyrr eða síðar séu fyrir því gild rök?

Nei en við ákvörðun um slíkt er afar mikilvægt að vanda vel til verka og horfa bæði til félagsþroska og námsframvindu barna. Að slíkri ákvörðunartöku verður að koma starfsfólk leikskóla og grunnskóla, foreldrar og þeir fagaðilar sem þurfa þykir.

Hver er skilgreiningin á orðanotkuninni „félagsleg staða barns“ í a. lið 3. gr. reglugerðar nr. 896/2009 um miðlun upplýsinga milli leik- og grunnskóla?

Um framangreint atriði er fjallað í 16. gr. laga um leikskóla, nr. 90/2008. Þar segir í 2. mgr. að persónuupplýsingar, sem fyrir liggi um hvert einstakt barn í leikskóla og nauðsynlegar séu fyrir velferð og aðlögun þess í grunnskóla, skuli fylgja barninu, enda sé krafist fullrar þagnarskyldu og málsmeðferðar í samræmi við gildandi lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Foreldrum skuli gerð grein fyrir þessari upplýsingamiðlun. Meðferð upplýsinga skuli vera á hendi leikskólastjóra eða annarra sérfræðinga á vegum sveitarfélagsins samkvæmt nánari ákvörðun þess.

Í skýringum með 16. gr. þess frumvarps sem varð að lögum nr. 90/2008 segir að ákvæðið eigi við upplýsingar og greiningar ýmiss konar sem komi að gagni og skipti máli með hagsmuni barna að leiðarljósi. Undirstrika verði að hér sé eingöngu átt við upplýsingar sem teljist nauðsynlegar fyrir skólagöngu barns í grunnskóla og stuðlað geti að því að grunnskóli geti mætt þörfum þess. Grundvallaratriði sé að gott og náið samstarf sé milli skólastiganna hvað þetta varðar og að þagnarskylda sé í heiðri höfð. Þá sé grundvallaratriði að málsmeðferð sé í samræmi við gildandi lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og áhersla lögð á þagnarskyldu. Markmiðið sé að tryggja að byggt sé á fyrra námi og reynslu leikskólabarna þegar þau koma í grunnskólann og að aðlögun þeirra verði eins og best verði á kosið. Eðlilegt þyki að mat upplýsinga, frumkvæði og ábyrgð á slíkri upplýsingagjöf sé á hendi leikskólastjóra og/eða annarra sérfræðinga á vegum sveitarfélagsins og að foreldrar séu upplýstir um málið. Almennt verði að gera ráð fyrir því að við lok dvalar í leikskóla liggi fyrir þær upplýsingar sem fylgi barni í grunnskóla. Mikilvægt sé að foreldrar fái vitneskju um þær upplýsingar sem fylgja muni barni, en með þeim hætti geti þeir komið að leiðréttingum og eftir atvikum athugasemdum. Þau upplýsingaatriði sem falla undir hugtakið félagsleg staða verða þó ekki tæmandi talin og er upptalningin hér að framan hugsuð í dæmaskyni.

Ráðuneytið telur að skilja beri hugtakið upplýsingar um félagslega stöðu skv. a-lið 3. gr. reglugerðar nr. 896/2009, sem sett er á grundvelli 3. mgr. 16. gr. laga nr. 90/2008, í framangreindu samhengi þannig að átt sé við félagslega stöðu barnsins sjálfs, eftir því sem upplýsingar liggja fyrir um það hjá þeim leikskóla sem í hlut á. Við afmörkun á því hvaða upplýsingar falla undir þetta hugtak ber að líta til þeirra upplýsinga um félagslega stöðu sem aflað er í umsókn um leikskólavist eða vistunarsamningi fyrir barn, upplýsingar um barn sem foreldrar veita að eigin frumkvæði eða sem kennarar og annað starfsfólk leikskóla aflar með skráningum í daglegu leikskólastarfi, í foreldraviðtölum eða koma fram í skýrslum greiningaraðila sem kunna að vera afhentar leikskóla. Aðrar upplýsingar er varða félagslega stöðu barns en hér er getið um og varða félagslega stöðu foreldra og forráðamanna er eðlilegt að viðkomandi grunnskóli kalli sérstaklega eftir til viðkomandi sveitarfélags/félagsþjónustu, ef þörf er talin vera á.

Vegna áskilnaðar 2. mgr. 16. gr. laganna um að upplýsa beri foreldra um þær upplýsingar sem miðlað er má ætla að óheimilt sé að miðla upplýsingum sem aflað er án vitundar foreldra.

Mega sveitarstjórnir setja sér reglur um innritun í leikskóla?

Já, í leikskólalögunum er að finna lagastoð til setningar reglna um innritun í leikskóla í sveitarfélaginu, enda njóti viðkomandi leikskóli fjárframlags frá sveitarfélaginu.

Á hvaða forsendum eru reglur um innritun í leikskóla settar?

Reglurnar eru settar með tilliti til aðstæðna barna og fjölskyldna þeirra sem og með tilliti til aðstæðna í leikskólum sveitarfélagsins.

Námskrár 

Af hverju kveða leikskólalög á um að skilgreina eigi hæfniþætti á námssviðum leikskóla?

Ákvæðið tekur mið af alþjóðlegum viðmiðum um færni og þekkingu á öllum skólastigum. Gert er ráð fyrir að aðalnámskrá leikskóla kveði á um ákveðna hæfniþætti sem taki mið af aldri og þroska barna til að gera aðlögun barna að grunnskólanámi auðveldari.

Leikskólinn er bæði uppeldis- og menntastofnun og taka lögin mið af breyttum atvinnu- og samfélagsháttum og aukinni þekkingu og rannsóknum á sviði skólamála. Leikurinn verður áfram í fyrirrúmi og meginleið í námi og uppeldi í leikskólum.

Af hverju þarf hver leikskóli að móta sína eigin skólanámskrá?

Eitt af hlutverkum skólanámskrár er að gera leikskólastarf markvissara og sýnilegra. Mikilvægt er að sérstaða leikskóla komi fram í skólanámskrá og endurspegli mismunandi aðstæður í félagslegu og landfræðilegu tilliti. Þá er ekki síður mikilvægt að allt starfsfólk taki þátt í mótun hennar, t.d. á grundvelli mismunandi starfsreynslu og menntunar.

Hver er munurinn á námskrá, aðalnámskrá og skólanámskrá?

Almennt er námskrá leiðarvísir og rökstuðningur um nám og kennslu. Aðalnámskrár hafa ígildi reglugerðar og í þeim er kveðið nánar á um útfærslu laga og reglugerða. Þær kveða m.a. á um markmið og fyrirkomulag skólastarfs, kennsluskipan og viðmið um námskröfur og námsframvindu. Skólanámskrá skal vera nánari útfærsla á aðalnámskrá. Hún á jafnframt að lýsa skólastarfi hvers skóla, sérkennum hans, sérstöðu og staðbundnum aðstæðum. Öllum leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólaum er skylt að gefa út skólanámskrá samkvæmt lögum. Auk aðalnámskrár frá mennta- og menningarmálaráðuneyti gefa ýmsir aðilar út námskrár á ýmsum sviðum, t.d. opinberir aðilar og fræðsluaðilar en slíkar námskrár hafa ekki reglugerðargildi. Aðalnámskrár eru í sífelldri endurskoðun og eru breytingar kynntar með auglýsingu í Stjórnartíðindum hverju sinni. Frá og með árinu 2007 eru allar námskrár eingöngu gefnar út á rafrænu formi og birtar á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis.

Rekstur og stjórnun 

Af hverju þarf foreldraráð við leikskóla?

Ábyrgð á velferð og öryggi barna hvílir fyrst og fremst á foreldrum þeirra. Leikskólabörn dvelja nú mun lengur í leikskólum dag hvern en áður tíðkaðist. Því er mikilvægt að foreldrar komi meira að mótun þess faglega starfs sem fram fer á leikskólunum.

Fjöldi barna og starfsfólks. Við hvað á að styðjast þegar ákvörðun er tekin um fjölda barna í leikskólum og starfsmannafjölda?

Í reglugerð um starfsumhverfi leikskóla nr. 655/2009 er 6. gr. svohljóðandi: „Leikskólastjóri, að höfðu samráði við sveitarstjórn eða nefnd sveitarfélags sem fer með málefni leikskóla í sveitarfélaginu, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 90/2008 um leikskóla og starfsfólk leikskóla, tekur ákvörðun um fjölda barna í leikskóla hverju sinni. Ákvörðun um fjölda barna og skipulag skólastarfs skal taka mið af samsetningu barnahópsins, dvalartíma barna dag hvern, aldri þeirra og þörfum, samsetningu starfsmannahóps og umfangi sérfræðiþjónustu. Til að ná markmiðum laga um leikskóla og aðalnámskrár skal þess gætt að nægilegt rými sé fyrir hvert barn á hverri deild þar sem meginhluti umönnunar, náms og uppeldis fer fram. Huga ber sérstaklega að því að börn með sérþarfir geti eftir atvikum þurft aukið rými svo sem vegna nauðsynlegra stoðtækja.  Sveitarfélögum er heimilt að binda leyfi sveitarfélags til annarra rekstraraðila við ákveðinn hámarksfjölda barna, sbr. 15. gr. laga nr. 90/2008 um leikskóla. Að öðru leyti fara rekstraraðilar með ákvörðun um fjölda barna, sbr. 1. mgr.”

Í lögskýringargögnum með lögum um leikskóla nr. 90/2008 kemur fram að viðmið vegna barngilda og rýmis hafi verið tekið úr reglugerð og í þess stað ráði aðstæður á hverjum stað barnafjölda að teknu tilliti til lágmarkskrafna um húsnæði og aðbúnað barna og starfsfólks. Einnig kemur fram að sérstök áhersla er lögð á að tilgangur þessara breytinga sé ekki að fjölga börnum í leikskólum. Þvert á móti er lögð mikil áhersla á að við ákvörðun barnafjölda í leikskóla sé tekið tillit til aldursdreifingar barna, sérþarfa þeirra og lengdar dvalartíma og skipulags húsnæðis með tilliti til hlutfalls á milli fjölnota rýma og rýma á deildum og samsetningar starfsmannahópsins hvað varðar t.d. fjölda, menntunarstigs og starfshlutfalls. Þá er sérstök áhersla lögð á rými fyrir sérfræðiþjónustu vegna barna með sérþarfir og að ráð sé gert fyrir vinnuaðstöðu fyrir starfslið. Það er því á hendi leikskólastjóra í samráði við sveitarstjórn/rekstraraðila leikskóla að ákveða fjölda barna og starfsmannafjölda.

Varðandi spurningu um hvort að eftirlit sé haft með því að sveitarfélög fari eftir lögum um leikskóla og reglugerð um starfsemi leikskóla þá er um það kveðið í lögum um leikskóla að sveitarfélög eigi að sinna mati og eftirliti með gæðum skólastarfs og að þau láti árlega ráðuneytinu í té upplýsingar um framkvæmd skólahalds, innra mat, framgang skólastefnu og áætlanir um úrbætur. Ráðuneytið annast síðan greiningu og miðlun upplýsinga á grundvelli framangreindra upplýsinga frá sveitarfélögum. Eftirlit ráðuneytis fer fram með öflun, miðlun og greiningu upplýsinga, ytra mati, innlendum og erlendum könnunum og rannsóknum. Ráðherra setur fram áætlun um ytra mat til þriggja ára í senn og er áætlunin birt á vefsvæði ráðuneytisins. Í áætluninni koma fram fyrirhugaðar úttektir og kannanir svo og eftirfylgni eftir því sem kostur er. Áætlunin getur m.a. byggt á úttektum á einstökum þáttum skólastarfs, úttektum á skólum og aðferðum við innra mat, svo og innlendum og erlendum könnunum og rannsóknum. Þess má geta að ráðuneytið lét framkvæma könnun árið 2008 meðal leikskólastjóra á innleiðingu og framkvæmd laga um leikskóla. Markmiðið var að meta stöðu innleiðingar laganna auk þess sem könnunin var liður í lögbundnu eftirliti ráðuneytisins með leikskólastarfi. Þessa dagana er ráðuneytið að fylgja eftir þeim atriðum sem var ábótavant í könnuninni.

Hvert er hlutverk foreldraráðs?

Hlutverk foreldraráðs er fyrst og fremst að fjalla um og gefa umsögn til leikskólans og nefndar sem fer með leikskólamálaflokkinn um skólanámskrá og aðrar þær áætlanir sem varða starfsemi leikskóla.

Eiga sveitarfélög að greiða fyrir fundarsetu í foreldraráði?

Sveitarfélögum er í sjálfsvald sett hvort þau greiða fyrir fundarsetuna.

Er ekki lengur gert ráð fyrir foreldrafélögum?

Ef foreldrar kjósa að hafa starfandi foreldrafélag samhliða foreldraráðinu er þeim slíkt heimilt.

Mega sveitarstjórnir ráða því hvað leikskóladvöl kostar?

Já, að vissu marki. Við það skal þó miðað að gjaldið nemi ekki hærri upphæð en sem nemi meðalraunkostnaði við dvöl hvers barns í leikskólum á vegum sveitarfélagsins. Þetta ákvæði tekur ekki til sjálfstætt starfandi leikskóla nema kveðið sé á um slíkt í þjónustusamningi sem sveitarfélag gerir við aðila sem fengið hefur rekstrarleyfi.

Í hverju felst tilkynningaskylda sveitarstjórna um rekstur leikskóla?

Skyldan felst í því að tilkynna mennta- og menningarmálaráðuneyti um stofnun leikskóla sem og þegar rekstri þeirra er hætt.

Á hvaða formi má reka leikskóla?

Í formi sjálfseignarstofnunar, hlutafélags eða samkvæmt öðru viðurkenndu rekstrarformi.

Er heimilt að binda leyfi sveitarfélags við ákveðinn hámarksfjölda barna?

Já.

Með hvaða hætti taka leikskólalög til sjálfstætt starfandi leikskóla?

Um rekstur sjálfstætt rekinna leikskóla gilda ákvæði laga um leikskóla þar sem við á og annað er tekið fram.

Hvaða skilyrði þarf að kveða á um í rekstrarleyfi?

Leikskólalögin gera ráð fyrir að skýrt sé kveðið á um réttindi og skyldur rekstraraðila sjálfstætt rekinna leikskóla, m.a. um þagmælsku starfsfólks leikskóla, húsnæði og fjölda barna, gerð skólanámskrár, skyldur rekstraraðila til eftirlits og gæðamats á leikskólastarfi o.fl.

Má reka saman fleiri en einn leikskóla?

Já, sveitarfélögum er heimilt að hafa með sér samvinnu um rekstur leikskóla, sbr. vii. kafla sveitarstjórnarlaga.

Má samreka leikskóla, grunnskóla og tónlistarskóla?

Já, sveitarfélögum er heimilt að reka saman leikskóla, grunnskóla og tónlistarskóla undir stjórn eins skólastjóra. Skal stjórnandi slíkrar stofnunar hafa leyfisbréf til kennslu á leik- eða grunnskólastigi. Hinn samrekni skóli skal starfa að öðru leyti samkvæmt lögum um viðkomandi skólastig. Ákvæðið er einkum tilkomið vegna skólahalds í dreifbýli.

Má viðhafa gjaldtöku vegna barna á síðasta ári í leikskóla í því tilviki þegar leikskólinn er staðsettur í grunnskólanum?

Leikskóladeild má vera staðsett í húsnæði grunnskóla en nám og uppeldi fer þá fram á grundvelli laga um leikskóla og aðalnámskrár leikskóla. Lög um leikskóla koma ekki í veg fyrir að slíku fyrirkomulagi sé komið á. Lög um grunnskóla taka þar af leiðandi ekki til starfsemi sem þessarar en í lögum um grunnskóla er að finna ákveðnar gjaldtökuheimildir. Sveitarfélög hafa skv. lögum um leikskóla heimild til að ákveða gjaldtöku fyrir leikskólavist. Samrekstur leikskóla, grunnskóla og tónlistarskóla undir yfirstjórn eins yfirmanns er einnig heimil skv. lögunum og í þeim tilvikum gilda lög hvers skólastigs um viðkomandi starfsemi.

Lög um leikskóla fela í sér ákveðinn sveigjanleika í þeim tilvikum þegar foreldrar einstakra barna óska þess að börn sín fari fyrr í grunnskóla en að öllu jöfnu gerist. Grundvallaratriði er að við ákvörðun um slíkt sé vandað til verka og horft bæði til félagsþroska og námsframvindu viðkomandi barns. Að ákvörðun sem þessari þurfa að koma starfsfólk leikskóla og grunnskóla, foreldrar og þeir fagaðilar sem þurfa þykir. Sé hins vegar um að ræða að heill árgangur elstu barna í leikskóla hafi verið fluttur í húsnæði grunnskóla á forsendum grunnskólans, þ.e. að menntunin fari fram á grundvelli laga um grunnskóla, er slíkt í andstöðu við lög um leikskóla og grunnskóla. 

Hvernig á skólahúsnæði og aðstaða í leikskólum að vera?

Meiri áhersla en áður er lögð á, að við byggingu og hönnun nýs leikskólahúsnæðis og við eldri leikskóla þar sem því verður við komið, sé tekið mið af þörfum allra leikskólabarna, starfsliðs og þeirrar starfsemi sem fram fer í leikskóla. Nánari ákvæði er að finna í reglugerð um starfsumhverfi leikskóla sem er í smíðum.

Hvaða lágmarkskröfur eru geðar um húsnæði og aðbúnað?

Lágmarkskröfur um húsnæði og aðbúnað leikskóla eru í reglugerð um starfsumhverfi leikskóla. Lögð er áhersla á að við ákvörðun um fjölda barna í leikskólum verði horft til aldursdreifingar barna, samsetningar barnahópsins, sérþarfa leikskólabarna, lengd dvalartíma og skipulag húsnæðis.

Sérfræðiþjónusta 

Hvert er hlutverk leikskólastjóra í málefnum sérfræðiþjónustu?

Leikskólastjóra ber að samræma innan hvers leikskóla störf þeirra sem sjá um málefni einstakra barna sem þarfnast sérfræðiþjónustu og eiga samráð við foreldra og félagsþjónustu sveitarfélags eftir því sem við á.

Er gert ráð fyrir sérstöku rými fyrir sérfræðiþjónustu í leikskólum?

Já, lögð er áhersla á að gert sé ráð fyrir sérstöku rými fyrir sérfræðiþjónustu.

Í hverju felst sérfræðiþjónusta fyrir leikskóla?

Hún felst annars vegar í stuðningi við leikskólabörn og fjölskyldur þeirra og hins vegar í stuðningi við starf leikskóla og starfsfólk þeirra.

Hvar fer sérfræðiþjónusta fram?

Sveitarfélögum er skylt að tryggja öllum leikskólum sérfræðiþjónustu. Þeirra er að ákveða fyrirkomulag þjónustunnar og stuðla að því að hún geti farið fram innan leikskóla.

Er gert ráð fyrir sérstöku rými fyrir sérfræðiþjónustu í leikskólum?

Já, lögð er áhersla á að gert sé ráð fyrir sérstöku rými fyrir sérfræðiþjónustu.

Hver eru réttindi leikskólabarna til sérfræðiþjónustu?

Í leikskólalögunum endurspeglast sú áhersla að leikskólinn sé mennta- og uppeldisstofnun án aðgreiningar sem beri að taka tillit til þess að börn koma í leikskólann á misjöfnum forsendum. Lögin gera ráð fyrir rétti barna til þeirrar þjónustu sem að mati viðurkenndra greiningaraðila og annarra sérfræðinga er þörf á. og Þjónustan skal fara fram undir handleiðslu sérfræðinga samkvæmt ákvörðun leikskólastjóra og sérfræðiþjónustu viðkomandi sveitarfélags. Meginmáli skiptir að þjónustan sé veitt. Þessi þjónusta getur verið af ýmsu tagi og fer eftir því um hvaða sérþarfir er að ræða hverju sinni. Þar af leiðir geta átt í hlut ýmsir aðrir sérfræðingar en þeir sem starfa á leikskólum og ber leikskólastjóra að samræma innan hvers leikskóla störf þeirra sem sjá um málefni einstakra barna.

Er tekið á réttindum langveikra barna í leikskólalögum?

Nei, ekki sérstaklega umfram önnur leikskólabörn. Leikskólinn er fyrir öll börn og fá þau alla þá umönnun og menntun sem þurfa þykir óháð stöðu þeirra og sérþörfum eftir því sem tök eru á.

Hvert er hlutverk leikskólastjóra í málefnum sérfræðiþjónustu?

Leikskólastjóra ber að samræma innan hvers leikskóla störf þeirra sem sjá um málefni einstakra barna sem þarfnast sérfræðiþjónustu og eiga samráð við foreldra og félagsþjónustu sveitarfélags eftir því sem við á.

Skólastarf

Hvert er hlutverk leikskólans?

Hlutverk leikskólans er að tryggja börnum sem bestu náms-, uppeldis- og leikskilyrði sem eiga að koma til móts við einstaklingsþarfir hvers og eins og örva alhliða þroska hvers barns.

Til hvers er mat og eftirlit með leikskólastarfi?

Með leikskólalögunum er efldur sá þáttur í leikskólastarfi sem tekur til hlutverks ríkis, sveitarfélaga, einstakra leikskóla, starfsfólks leikskóla, foreldra sem og leikskólabarna. Markmið mats og eftirlits á gæðum leikskólastarfs taka bæði til ábyrgðarskyldu skóla og fræðsluyfirvalda gagnvart þeim sem njóta þjónustu leikskóla. Þá er átt við þá hagsmuni sem þeir hafa af starfi hans og hins vegar er matinu ætlað að stuðla að umbótum í starfi skóla og í skólakerfinu í heild.

Hvert er hlutverk sveitarfélaga í eftirliti og gæðamati?

Í lögum um leikskóla er hlutverk sveitarfélaga gert skýrara og áhersla lögð á að saman fari ábyrgð á rekstri leikskóla sem og innra starfi. Lögin tryggja sveitarfélögum aðkomu að ytra mati á þeirri starfsemi sem fram fer í leikskólum og miða ákvæði kaflans um mat og eftirlit að því að sveitarfélögum sé gert kleift að fylgja eftir skólastefnu sinni og áherslum í leikskólastarfi.

Hvernig fara sveitarfélög með niðurstöður úr gæðamati?

Birta þarf niðurstöður opinberlega og gera þær þannig sýnilegar þeim sem hlut eiga að máli, hvort sem það eru sveitarstjórnir, aðrir rekstraraðilar, notendur þjónustunnar eða fræðsluyfirvöld.

Hvert er hlutverk ríkisins í eftirliti og gæðamati á leikskólastigi?

Greining og miðlun upplýsinga um starfsemi leikskóla á grundvelli upplýsinga sem ráðuneytinu hafa verið sendar frá sveitarfélögum og með sjálfstæðri gagnöflun. Gert er ráð fyrir framkvæmdaáætlun af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis um fyrirhugaðar kannanir og úttektir á leikskólum eða einstökum þáttum leikskólastarfs.

Af hverju er mikilvægt að sveitarstjórnir komi á samstarfi leikskóla og grunnskóla?

Tilgangur ákvæðisins um tengsl leikskóla og grunnskóla er að stuðla að góðu og nánu samstarfi og samvinnu milli leik- og grunnskóla til að aðlögun og undirbúningur leikskólabarna að grunnskólanámi verði sem best. Einnig er mikilvægt að grunnskólanám byggist m.a. á þeirri reynslu og menntun sem leikskólabörn hafa öðlast innan leikskólastigsins.

Hvað þýðir það að leikskólastjóri eigi að gefa út sérstaka starfsáætlun árlega?

Það þýðir að auk skólanámskrár, sem á að fela í sér heildaryfirlit yfir starfsemi og markmið leikskóla og tilgreina uppeldis- og námsáætlun hvers leikskóla, beri leikskólastjóri ábyrgð á að gefin sé út sérstök eða afmörkuð starfsáætlun sem miðast við hvert ár fyrir sig. Endurskoðun starfsáætlunar fer þá fram á hverju ári en endurskoðun skólanámskrárinnar, þar sem heildarmarkmið eru sett fram, sjaldnar.

Hvert er hlutverk Sprotasjóðs? Hver er ávinningur af breyttu fyrirkomulagi við stuðning ríkisins við þróunar- og nýbreytniverkefnum í leikskólum?

Hér er um aðra útfærslu að ræða frá því hlutverki sem Þróunarsjóður leikskóla hafði. Sprotasjóður er sameiginlegur með öðrum skólastigum en gegnir um leið víðtækara hlutverki, þ.e. að styðja við þróun og nýjungar í skólastarfi í samræmi við stefnu stjórnvalda og aðalnámskrá og stuðla að markvissum tengslum þriggja fyrstu skólastiganna. Þannig er m.a. hægt að styðja við ýmis námskeiðahöld til að fylgja eftir og styðja við nýbreytni í skólastarfi í tengslum við stefnu stjórnvalda.

Er heimilt að gera tilraunir með ákveðna þætti leikskólastarfs með undanþágu frá leikskólalögum?

Já, lögin gera ráð fyrir nýrri heimild til handa mennt- og menningarmálaráðherra að veita samþykki fyrir slíku.

Verða sveitarfélög að móta sér almenna stefnu um skólamál og hvað á hún að fela í sér?

Já. Hún á að segja fyrir um markmið sveitarfélaga í leikskólamálum og kortleggja leiðir að þeim markmiðum.

Starfsfólk

Eru ákvæði í menntalögum eða öðrum lögum að fylgjast beri með því hvort kennarar standi sig í starfi?

Í lögum nr. 87/2008 um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla eru ýmis ákvæði um menntunarkröfur leik-, grunn- og framhaldsskólakennara. Markmið laganna er að tryggja að þeir sem leggja stund á kennslu- og uppeldisstörf í leik-, grunn- og framhaldsskólum hafi menntun í samræmi við störf þeirra og ábyrgð. Ýmis skilyrði eru sett um menntunar- og hæfnikröfur kennara og rétt til að nota starfsheitið leikskólakennari, grunnskólakennari og framhaldsskólakennari og til starfa við skóla á viðkomandi skólastigum hefur sá einn sem til þess hefur leyfi mennta- og menningarmálaráðherra, skv. framangreindum lögum.

Í lögum um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla er sérstakur kafli um mat og eftirlit með gæðum skólastarfs á viðkomandi skólastigum. Sambærileg markmiðsgrein um mat og eftirlit með gæðum skólastarfs er í lögum um hvert skólastig. Í greinargerð með frumvarpi til laga um grunnskóla segir um þessa markmiðsgrein: „Lögð er til ný grein um markmið mats og eftirlits með gæðum skólastarfs. Í skýrslu sem vinnuhópur um gæðamál í skólastarfi skilaði til menntamálaráðherra árið 2005 er fjallað um hugtakið gæði í skólastarfi og tekið fram að það sé órjúfanlega tengt settum markmiðum í lögum, reglugerðum og námskrám sem setja ramma um starfsemina hverju sinni. Gæði eru skilgreind með hliðsjón af væntingum og þörfum helstu hagsmunaaðila, nemenda, foreldra, stjórnvalda, atvinnulífs og samfélags. Í mati og eftirliti felst síðan skoðun á því hversu vel skólar ná viðkomandi markmiðum og einnig er horft til framkvæmdar skólahalds. Greint er á milli innra mats/eftirlits sem fer fram innan skólanna sjálfra og ytra mats/eftirlits sem yfirvöld eða aðrir aðilar utan skólans standa fyrir. Markmið mats og eftirlits taka annars vegar til ábyrgðarskyldu skóla og fræðsluyfirvalda gagnvart þeim sem njóta þjónustu skóla og hagsmuni hafa af starfi hans og hins vegar er því ætlað að stuðla að umbótum í starfi skóla og í skólakerfinu í heild.“

Settar hafar verið reglugerðir um mat og eftirlit á framangreindum skólastigum og ákvæði um mat á skólastarfi koma einnig fram í aðalnámskrám skólastiganna.
Aukin áhersla er lögð á ytra mat sveitarfélaga á leik- og grunnskólum og ýmislegt hefur verið gert í þeim efnum í kjölfar gildistöku laganna, bæði af hálfu ráðuneytisins og einstakra sveitarfélaga. Í því sambandi má benda á sameiginlegan verkefnisstjóra mennta- og menningarmálaráðuneytisins og sveitarfélaga sem vinnur að innleiðingu þessa þáttar laganna, í samstarfi við ýmsa aðila, sjá nánar á heimasíðu Sambands íslenskra sveitarfélaga http://www.samband.is/verkefnin/skolamal/mat-eftirlit-og-rannsoknir-a-skolastarfi/

Hvaða lög gilda um ráðningarmál leikskólastjóra og starfsliðs leikskóla?

Sveitarstjórnarlög, auk fyrirmæla í samþykktum um stjórn sveitarfélaga eftir því sem við á, auk laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla.

Hvaða menntun þarf starfsfólk leikskóla að hafa?

Samkvæmt lögum nr. 87/2008 um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla skal leikskólastjóri, aðstoðarleikskólastjóri og leikskólakennarar hafa leikskólakennaramenntun og skipa a.m.k. 2/3 hluta stöðugilda við kennslu, umönnun og uppeldi leikskólabarna í hverjum leikskóla.

Hverjir mega ekki starfa í leikskólum?

Þeir sem gerst hafa brotlegir við ákvæði XXII. kafla almennra hegningarlaga eða skv. lögum um ávana- og fíkniefni eins og þar greinir.

Hvað felst í tilkynningaskyldu starfsfólks leikskóla í 7. gr. laga um leikskóla?

Skylda er að tilkynna, þrátt fyrir ákvæði um þagmælsku, til barnaverndarnefnda um tilvik þar sem grunur leikur á um að barn búi við vanrækslu eða ofbeldi sem stefni heilsu þess og þroska í hættu.